به گزارش خبرنگار ایبنا؛ اظهارات تازه رئیسکل بانک مرکزی درباره راهاندازی صندوقهای سرمایهگذاری ارزی از شهریورماه، این ابزار تازه را دوباره در مرکز توجه بازار پول و بازار سرمایه قرار داده است. عبدالناصر همتی گفته این صندوقها با هدف جذب منابع ارزی خرد مردم و هدایت آن به سمت تأمین مالی پروژههای مولد اقتصادی ایجاد میشوند و همزمان تحت نظارت بانک مرکزی و سازمان بورس فعالیت خواهند کرد. اما دارندگان ارز، یک پرسش جدی دارند که اگر فردی دلار، یورو یا ارز دیگری وارد صندوق کند، سود ارزی او از کجا میآید و این ابزار چه تفاوتی با سپرده ارزی دارد؟
این پرسش فقط فنی نیست؛ به تجربه ذهنی مردم از ابزارهای ارزی، نگرانی از تسویه ریالی، ترس از قفل شدن منابع و ابهام درباره مسیر مصرف ارزها گره خورده است. صندوق ارزی اگر قرار است موفق شود، باید قبل از هر چیز ثابت کند صرفاً نام تازهای برای جمعآوری ارز مردم نیست، بلکه یک سازکار شفاف سرمایهگذاری با دارایی پایه، نقدشوندگی، امیدنامه، نظارت و مسیر مشخص مصرف منابع است.
پشتوانه سود دلاری
هیات عامل بانک مرکزی در خرداد امسال، «شیوهنامه پذیرش و صدور مجوز صندوقهای درآمد ثابت ارزی» را تصویب کرد. در این شیوهنامه آمده است که اشخاص حقیقی و حقوقی میتوانند از طریق تحویل ارز اسکناس یا حواله ارزی، برای تأمین مالی طرحهای صادراتمحور و ارزآور در صندوقهای ارزی سرمایهگذاری کنند و تسویه وجوه نیز فقط بهصورت ارزی و بر مبنای ارز سرمایهگذار در زمان سرمایهگذاری خواهد بود. همین نکته نشان میدهد منطق رسمی صندوق بر پایه «ارز گرفتن و ارز پس دادن» طراحی شده، نه تبدیل منابع مردم به تعهدات ریالی.
اما سود ارزی از کجا ساخته میشود؟ پاسخ روشن این است که منابع صندوق باید در داراییهایی به کار گرفته شود که خودشان درآمد یا تعهد ارزی دارند. در همین شیوهنامه از سپردههای ارزی، اوراق ارزی و گواهی سپرده مدتدار ویژه سرمایهگذاری خاص ارزی بهعنوان داراییهای دارای ضمانت ارزی یاد شده است. همچنین اوراق ارزی بهعنوان یکی از مهمترین داراییهای صندوقهای ارزی معرفی شده که قرار است برای تأمین مالی پروژههای ارزآور و صادراتمحور شرکتهای بزرگ صنعتی و با ضمانت شبکه بانکی منتشر شود.
بنابراین، سود صندوق نباید از وعده مبهم یا فشار بر منابع بانک مرکزی تأمین شود. اگر پروژهای درآمد ارزی ندارد، تعهد ارزی روی آن میتواند خطرناک باشد. به همین علت است که در شیوه نامه تأسیس تأکید شده که صندوقی که دلار جذب میکند، باید به دارایی یا پروژهای متصل شود که توان تولید جریان ارزی داشته باشد. این تصریح باعث میشود در زمان پرداخت اصل و سود، مسئله فقط به صندوق محدود بماند و به بانک ضامن، شبکه بانکی یا سیاستگذار ارزی منتقل نشود.
صندوق ارزی؛ سپرده بانکی نیست
تفاوت صندوق ارزی با سپرده ارزی از همینجا آغاز میشود. در سپرده ارزی، رابطه اصلی میان سپردهگذار و بانک است؛ فرد ارز خود را نزد بانک میگذارد و انتظار دارد بانک طبق قرارداد اصل و سود را بازگرداند. اما صندوق ارزی، طبق طراحی اعلامشده، ابزار بازار سرمایه است. سرمایهگذار واحد صندوق میخرد، صندوق اساسنامه و امیدنامه دارد، ارزش خالص داراییهای آن باید محاسبه شود و ارکانی مانند مدیر صندوق، مدیر عملیات ارزی، ضامن نقدشوندگی و نهادهای ناظر در آن نقش دارند.
این تفاوت برای مخاطب عمومی مهم است. سرمایهگذار در صندوق، فقط یک حساب ارزی افتتاح نمیکند؛ او در یک صندوق درآمد ثابت ارزی مشارکت میکند که ترکیب داراییهایش میتواند شامل اوراق ارزی، سپرده ارزی یا گواهیهای ارزی باشد. به بیان ساده، صندوق ارزی اگر درست اجرا شود، با استفاده از بستر بازار سرمایه، میان ارزهای خرد مردم و بازار بدهی ارزی پل میزند؛ یعنی همان جایی که بازار سرمایه وارد ماجرا میشود.
اما سؤال مهم این است که ترکیب دارایی صندوق چگونه افشا میشود؟ ارزش روز واحدها چگونه محاسبه خواهد شد؟ ضامن نقدشوندگی چه تعهدی دارد؟ اگر صندوق در اوراق ارزی پروژهای سرمایهگذاری کند، کیفیت آن پروژه و ضمانت بانکی آن چگونه ارزیابی میشود؟ مدیریت صندوق با پاسخ به این پرسشها تعیین میکند صندوق ارزی یک ابزار حرفهای سرمایهگذاری است یا خیر.
نقدشوندگی؛ آزمون واقعی در روز فشار
مسئله بعدی خروج از صندوق است. مردم فقط نمیپرسند «چقدر سود میگیرم؟»؛ میپرسند «اگر به ارز خود نیاز داشتم، چطور خارج میشوم؟» در شیوهنامه، تسویه وجوه ناشی از ابطال واحدهای سرمایهگذاری بهصورت ارزی و بر مبنای ارز منتخب پیشبینی شده و هرگونه تسویه ریالی ممنوع اعلام شده است.
این حکم برای اعتمادسازی مهم است، اما مسئولان صندوقها باید پیش از آغاز فعالیت صندوقها در امیدنامه و مقررات اجرایی روشن کنند که نقدشوندگی و فرایند خروج از صندوقها چه در شرایط عادی و چه در شرایط التهابات ارزی چگونه خواهد بود.
چرا مردم باید ارز فیزیکی را کنار بگذارند؟
مزیت صندوق در برابر نگهداری فیزیکی ارز روشن است؛ کاهش خطر نگهداری اسکناس، امکان دریافت بازدهی ارزی و ورود منابع راکد به چرخه رسمی اقتصاد. فردین آقابزرگی، کارشناس بازار سرمایه، نیز تأکید کرده با خرید واحد صندوق، افراد نیازی به نگهداری فیزیکی ارز ندارند و میتوانند از بازدهی حاصل از بهکارگیری منابع بهرهمند شوند؛ به این ترتیب منابع ارزی راکد وارد چرخه اقتصادی شده و در اختیار تولیدکننده و مصرفکننده واقعی قرار میگیرد.
با این حال، شرط اصلی همان اعتماد است. آقابزرگی معتقد است مقام ناظر باید بهگونهای بر فعالیت این صندوقها نظارت کند که مدیران صندوق حافظ منافع سرمایهگذاران باشند و دارندگان ارز مطمئن شوند داراییهایشان صرفاً برای تأمین نیازهای دولت به کار نمیرود.
صندوق ارزی میتواند ابزار تازهای برای پیوند ارزهای خرد مردم با تأمین مالی بخش مولد اقتصاد باشد، اما موفقیت آن نه با تعداد مجوزها، بلکه با پاسخ روشن به چند ابهام سنجیده میشود. مسئولان صندوق اگر برای مردم توضیح دهند که سود ارزی از کدام دارایی میآید، تفاوت آن با سپرده ارزی چیست، ریسک پروژه چگونه کنترل میشود و در روز فشار، نقدشوندگی ارزی چقدر قابل اتکاست، صندوق ارزی میتواند به ابزار واقعی تأمین مالی تبدیل شود.
منبع: متن کامل خبر