عبدالعظیم آقآتابای؛ پژوهشگر اقتصادی
حضور فعال معاونت بینالملل بانک مرکزی در نشست مشورتی تاسیس «بانک توسعه سازمان همکاری شانگهای» که به تازگی در شنزن چین برگزار شد، صرفاً یک مشارکت دیپلماتیک نبود؛ بلکه نشاندهنده اراده جدی جمهوری اسلامی ایران برای نقشآفرینی در «نظم نوین مالی جهانی» است.
تاسیس این بانک در کنار نهادهایی همچون «بانک توسعه نوین» (NDB) متعلق به گروه بریکس، نویدبخش ایجاد زیرساختهایی است که وابستگی به نهادهای سنتی تحت سلطه غرب (مانند بانک جهانی و صندوق بینالمللی پول) را به حداقل میرساند.
از منظر اقتصاد بینالملل، محدودیتهای ناشی از سیستمهای پیامرسان مالی سنتی و تحریمهای یکجانبه، «هزینه مبادله» (Transaction Costs) را برای اقتصاد ایران و بسیاری از اعضای شانگهای افزایش داده است. بانک توسعه شانگهای با ایجاد یک بستر امن برای تامین مالی پروژههای زیربنایی، میتواند «اصطکاکهای مالی» را کاهش داده و جریان سرمایه میان اعضا را تسهیل کند. ایران با ارائه پیشنهادات فنی در این نشست، در واقع به دنبال تدوین پروتکلهایی است که ریسکهای ناشی از قطع دسترسی به بازارهای مالی بینالمللی را مدیریت کند.
یکی از محورهای کلیدی که احتمالاً در پیشنهادات فنی ایران لحاظ شده، بحث «تسویه با ارزهای محلی» (Local Currency Settlement) است. تاسیس این بانک، زیرساخت لازم برای عملیاتی کردن پیمانهای پولی چندجانبه را فراهم میکند. برای ایران، این امر به معنای کاهش تقاضا برای دلار و یورو و در نتیجه کاهش نوسانات ارزی ناشی از شوکهای سیاسی غربی است. این نهاد میتواند به عنوان یک «لنگرگاه پولی» در سطح منطقه عمل کند که ثبات را به بازارهای ارزی اعضا بازمیگرداند.
انتخاب شهر شنزن به عنوان محل برگزاری نشست (قطب تکنولوژی چین)، نشاندهنده رویکرد توسعهمحور این بانک است. ایران با داشتن موقعیت استراتژیک در کریدورهای شمال-جنوب و شرق-غرب، میتواند به عنوان «هاب لجستیکی و مالی» پروژههای تحت حمایت این بانک عمل کند. مشارکت فعال در تدوین اساسنامه، این فرصت را به بانک مرکزی میدهد تا اولویتهای سرمایهگذاری را به سمت پروژههایی سوق دهد که زنجیره ارزش تولید در داخل کشور را تقویت میکنند.
تسریع در تاسیس این بانک، پاسخی به ضرورتهای زمانه در دوران «گذار قدرت اقتصادی به شرق» است. پیشنهادهای عملیاتی ایران در نشست شنزن، نشاندهنده بلوغ کارشناسی بانک مرکزی در درک معادلات کلان جهانی است.
موفقیت این نهاد وابسته به ۳ فاکتور اساسی است:
ایجاد سیستم پیامرسان مالی مستقل
تعریف مدلهای رتبهبندی اعتباری بومی
تامین سرمایه اولیه قدرتمند با مشارکت اقتصادهای بزرگی، چون چین، هند و روسیه
حضور مقتدرانه ایران در فرایند شکلگیری بانک توسعه شانگهای، گامی بلند در راستای تحقق «دیپلماسی پولی فعال» است. این نهاد میتواند به عنوان بازوی تامین مالی پروژههای پیشران اقتصاد ایران عمل کرده و با ایجاد همافزایی میان کشورهای عضو، راه را برای بی اثر کردن تحریمهای مالی و ارتقای ثبات اقتصاد کلان هموار سازد. ایران اکنون نه به عنوان یک ناظر، بلکه به عنوان یک «معمار فنی» در حال ترسیم آینده تعاملات بانکی در بلوک شرق است.
منبع: متن کامل خبر